PEĆINA RISOVAČA
Muzej Arandjelovca, Prote Atanasija Bukovickog bb, tel. 034/ 712-415

Na jugoistočnoj periferiji Arandjelovca, sa desne strane rečice Kubršnice, uzdiže se brdo Risovača sa pećinom, značajnim arheološko-paleontološkim i speleološkim nalazištem. Dugogodišnjim istraživanjima risovačke pećine otkriveno je obilje fosilizovanih ostataka faune ledenog doba, kao i tragovi materijalne kulture neandertalskih lovaca-artefakta od kamena i kosti, koja potvrdjuju paleolitsku starost ove stanice.

Sistematskom analizom osteološkog materijala determinisano je preko 20 vrsta sisara, pretežno pripadnika toplodobne stepske faune-pećinski medved, pećinski lav, pećinska hijena, divlji konj, divlji magarac, šumski jelen, džinovski jelen, divlje goveče, vuk, lisica, dabar itd., dok su samo tri životinje izraziti predstavnici hladne klime-runasti nosorog, mamut i bizon. Starost otkrivenih kostiju procenjuje se na oko 30.000-100.000 godina.

Fosilni čovek starijeg kamenog doba svoja orudja je izradjivao od kamena i kostiju ulovljenih životinja svesno koristeći svoju inteligenciju u teškoj borbi za sopstveni opstanak i održanje svoje vrste u celini i bavećI se lovom kao osnovnim životnim opredeljenjem. Kulturni inventar Risovače dao je važne odgovore za arheološku nauku, pre svega, jer je potvrdio postojanje paleolitskih kultura i na područjima južno od linije Sava-Dunav i pružio nove dragocene podatke o načinu života praistorijskih ljudi.

Risovača spada u proste pećine (čini je jedan kanal dužine 135 m) nastale radom podzemnih voda. Svrstava se u red suvih pećina sa malo prokapnih voda i konstantnom temperaturom od 10 -12 0C, nezavisno od godišnjeg doba.

S obzirom na arheološki značaj, paleontološko bogatstvo i znatne prirodne vrednosti, pećina Risovača je 1983.godine proglašena kulturnim dobrom od velikog značaja, a 1995. je sa okolnim prostorom od oko 13 hektara, stavljena pod zaštitu kao spomenik prirode I kategorije. Risovača je uredjena i otvorena za turističke posete septembra 1978.godine, a sve u cilju da se taj davnašnji beleg života i kulture našeg dalekog pretka iz ledenog doba sačuva za sadašnjost i budućnost kao svedočanstvo o neprekinutim ljudskim korenima starim 50.000 godina.